Bearded Reedling, Panurus biarmicus - Timalia's (Timaliidae)
De baardman is een rietvogel. Het mannetje heeft karakteristieke ‘bakkebaarden’. Het heldere bellende roepje is te horen vanuit het riet. In de winter zwerven baardmannen rond en kunnen dan ook gevonden worden in kleinere rietvelden. Buitelend tussen de riethalmen verzamelt deze behendige kleine vogel insecten.
De baardman heeft een oranjebruine kleur en een lange staart. Het mannetje heeft opvallende baardstrepen en een grijze kop. Juveniel lijkt op vrouwtje maar dan met een zwarte rug.
Roep is bellend, helder en ver dragend. Vaak in combinatie met korte, zachtere tikgeluiden. In vlucht en in zit te horen, ook van trekkende groepjes. Zang eenvoudig, doorspekt met roepen.
14-15,5 cm
Broedt van eind maart - april en heeft twee en soms drie legsels met meestal 5-7 eieren, soms tot 12. In één jaar kan een paartje tot wel 20 jongen grootbrengen. Broedduur: 12-13 dagen, Het nest wordt gemaakt in dichte riet- en zeggevegetatie, meestal laag bij de grond. De jongen zitten 13-14 dagen op het nest voor ze uitvliegen.
Broedt in uitgestrekte rietvelden met veel jong riet, langs rivieren en meren. Zwerft in de winter in groepjes en kan dan ook worden gevonden in kleinere rietvelden.
In de zomer insecten zoals libellen, muggen, spinnen etc. In de winter zaad van riet en rietgras.
De baardmannen blijven normaal gesproken in Nederland. Na de broedtijd zwerven groepjes baardmannen rond buiten hun directe broedgebieden, zo kunnen ook nieuwe broedplekken ontstaan vanuit het brongebied. Vogels die wegtrekken, doen dat vanaf september en keren terug vanaf maart. In de jaren zestig en zeventig kende Nederland zo veel baardmannen dat er populatiedruk ontstond en vogels uitzwermden over heel West- en Midden-Europa.
schaarse broedvogel | jaarrond aanwezig
Koude winters hakken erin bij de baardman. Maar de aantallen zijn ook zo weer aangevuld. Vanaf 1990 was er een afname, maar de laatste tien jaar nemen de aantallen weer toe.
Aantal broedparen | 1750-2050 (in 2019) |
Geschat maximum aantal overwinteraars | 5000-7000 (in 2013-2015) |
Doortrekkers | Broedvogel - jaarrond aanwezig |
Bron: sovon.nl
Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.
Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl
De verreweg omvangrijkste populatie, in de Oostvaardersplassen, huisvest jaarlijks een kwart tot de helft van de Nederlandse broedvogels.
Het grootste deel van de populatie bevindt zich in Roemenië. In Noord-West Europa is Nederland een van de belangrijkste broedgebieden.
Baardmannetje met twee jongen - door Monique van Kootwijk
Een kwart van de Noordwest-Europese populatie broedt in ons land. Daarmee heeft Nederland een speciale verantwoordelijkheid voor deze vogel. De aantallen zijn stabiel, maar kunnen tijdens strenge winters snel afnemen.
Als een soort op de Rode lijst verschijnt, samengesteld door de Nederlandse overheid, is er al sprake van een flinke bedreiging. Mede daarom heeft Vogelbescherming ook een Oranje lijst laten opstellen, zodat je kan ingrijpen om te voorkomen dat een vogel op de Rode lijst terecht komt. De baardman staat op de Oranje lijst van Nederlandse broedvogels.
Vogelbescherming heeft zich enorm ingespannen voor de kwaliteit van moerasgebieden. Onder meer door het opstellen van een Beschermingsplan Moerasvogels en door actieve inbreng bij de beheerplannen van Natura2000-gebieden. Een vogel als de baardman profiteert van goed beheerde moerasgebieden. Via een netwerk van deskundige en vrijwillige WetlandWachten houdt Vogelbescherming een oogje in het zeil bij deze natuurgebieden.
Terreinbeherende organisaties en overheden kunnen zorgen voor voldoende omvang van de rietlanden, zodat de baardman een broedplek heeft. Goed beheer is daarnaast essentieel; verruiging en verbossing van het riet maken het tot een ongeschikte broedplek, net als intensief maaien.
De baardman is een beschermde inheemse vogelsoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen, zijn baardmannetjes beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de baardman wordt in Nederland geregeld door de Omgevingswet.
De wet verbiedt het om zonder omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit:
Uitzonderingen op de vergunningplicht zijn opgenomen in de wet en bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) kan een omgevingsvergunning verlenen die toestaat in strijd met de verboden te handelen. Daarnaast kan de provincie (en in sommige gevallen het Rijk) vergunningvrije gevallen aanwijzen. Aan beide zijn strenge voorwaarden verbonden.
De wet bevat daarnaast algemene regels voor in het wild levende vogels:
De wet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten en rustplaatsen van vogels, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. De nestbescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van baardmannen zijn alleen gedurende het broedseizoen beschermd. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen.
© Foto's: AGAMI © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk © Video's: Natuur Digitaal